ТАЗАЛЫК ӨЗҮБҮЗДӨН БАШТАЛАТ! Эсептөө палатасынын Байтиктеги ишембилигинен бир чырк этме

КР Эсептөө палатасынын кызматкерлери айлана-чөйрөнү коргоо жана аймактарды көрктөндүрүү боюнча салттуу ишембилик акциясынын алкагында Байтик айылында тазалоо иштерин өткөрүштү.

​Айлана-чөйрөгө аяр мамиле жасоо жана экологиялык маданиятын калыптандыруу максатында уюштурулган бул иш-чарада жамаат белгиленген аймакты таштандылардан арылтып, иретке келтирди. Мурунку жылдардагы өткөрүлгөн ишембиликтерге салыштырмалуу, бул жолу бөлүнүп берилген жолдун тилкеси бир кыйла таза экендиги байкалды.

​Иш-чаранын жүрүшүндө Эсептөө палатасынын аудитору Алимжан Байгазаков жергиликтүү тургундардын жана жол жүргүнчүлөрүнүн экологиялык жоопкерчилиги өсүп жатканын баса белгиледи:
​«Мурунку өткөрүлгөн ишембиликтердин жыйынтыгы менен салыштырганда, биз тазалап жүргөн жол тилкеси бир кыйла таза болуп калганын көрүүгө болот. Бул кубанычтуу көрүнүш жарандарыбыздын айлана-чөйрөгө аяр мамиле жасап, жаратылышты булгабоого болгон аң-сезими жана жоопкерчилиги кыйла жогорулаганынан кабар берет. Тазалыкты сактоо — ар бир жарандын милдети», — деп билдирди аудитор.

​Эсептөө палатасынын жамааты жаратылышты коргоо, тазалыкты сактоо жана коомдук аймактарды иретке келтирүүгө багытталган мындай экологиялык демилгелерди мындан ары да үзгүлтүксүз уланта бермекчи.

ЭСЕПТӨӨ ПАЛАТАСЫНЫН ЫСЫК-КӨЛ ЖАНА НАРЫН ОБЛУСТАРЫ БОЮНЧА АЙМАКТЫК БӨЛҮМДҮН ТҮШҮНДҮРМӨСҮ

Аудитордук ишмердүүлүктүн планына ылайык, аймактык бөлүм тарабынан 2024-жылдын 1-январынан 2025-жылдын 31-декабрына чейинки мезгил аралыгында Балыкчы шаарынын жергиликтүү бюджетинин түзүлүшү жана аткарылышы боюнча шайкештик аудити жүргүзүлдү.

Социалдык тармактарда бул аудиттин материалдары бурмаланып тарап жаткандыгына байланыштуу, Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын Ысык-Көл жана Нарын облустары боюнча аймактык бөлүмү мамлекеттик аудиттин терминологиясын манипуляциялоону токтотуу максатында расмий түшүндүрмө берет.

826,7 млн сом «уурдалган» же «коромжуга учураган» деген ырастоолор толугу менен чындыкка коошпойт. Мамлекеттик аудиттин стандарттарына ылайык, аныкталган финансылык бузуулардын жалпы көрсөткүчү түздөн-түз финансылык зыян келтирүү фактысын эмес, процедуралык, эсептик жана мүлктүк шайкешсиздиктерди камтыйт. Көрсөтүлгөн сумманын басымдуу бөлүгү — бул бухгалтердик эсепти (анын ичинде дебитордук жана кредитордук карыздарды эсепке алууну) жүргүзүүдөгү 332,2 млн сомду түзгөн каталар болуп саналат, алардын 331,8 млн сому (99,8%) текшерүү процессинде эле калыбына келтирилди. Башка ири бөлүгү — муниципалдык мүлк объекттерин эсепке алуу жана инвентаризациялоо боюнча 390,3 млн сомдук процедуралык маселелер, мында бардык объекттер ордунда бар, бирок аларды тийиштүү түрдө бухгалтердик жактан тариздөө талап кылынган.

Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын Ысык-Көл жана Нарын облустары боюнча аймактык бөлүмү калыстык жана объективдүүлүк принциптерин сактоо менен, мыйзам чегинде гана иш алып барат. Текшерүү учурунда аныкталган бардык мыйзам бузуу фактылары — анын ичинде «Мүлк» МИ, Дене тарбия жана спорт бөлүмү жана «Автобекет» МИ боюнча материалдар — укуктук баа берүү үчүн Ысык-Көл облусунун прокуратурасына өткөрүлүп берилди.

Мамлекеттик органдын пландаштырылган контролдук иш-чараларын саясий спекуляциялар үчүн пайдалануу аракеттерине жол берилбеши керек. Коомчулукту расмий документтерге жана текшерилген фактыларга гана ишенүүгө чакырабыз.

Эсептөө палатасы Балыкчы шаарынын бюджетине аудит жүргүздү

Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын Ысык-Көл жана Нарын областтары боюнча аймактык бөлүмү тарабынан аудитордук иш планына ылайык,  Ысык-Көл областынын  Балыкчы  шаарында 2024-жылдын 1-январынан тартып 2025-жылдын 31-декабрына чейинки мезгил аралыгына карата жергиликтүү бюджеттин түзүлүшүнө, аткарылышына жана ишине шайкештик аудит жүргүзүлгөн.                                                                                           

Жүргүзүлгөн аудиттин жыйынтыгы менен табылган баардык финансылык бузуулардын жалпы суммасы 826750,0 миң сомду түзгөн, анын ичинде 776576,6 миң сому калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 425128,1 миң сом. Анын ичинен:

• Бюджеттин долбоорун түзүүдөгү жана ал менен бир убакытта түзүлүүчү документтерди түзүүдөгү бузуулар 28485,1 миң сом.
• Бюджетти түзүү менен байланышкан жана башка бузуулар 4159,0 миң сом.
• Бюджетке каражаттардын жеткире түшпөй калышына  алып келген мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, уюмдардын, мекемелердин иш-аракеттери 800,0 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш.
• Бюджетке каражаттардын келип түшүүсүн камсыздоо жана кайтаруу боюнча көрүлбөгөн чаралар 3692,4 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш.
• Кыргыз Республикасынын бюджеттик тутумунун тиешелүү бюджетине каражаттардын чегерилбеши 1539,3 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 465,6 миң сом.
• Бюджеттерге каражаттарды алууда жана бюджеттерден каражаттардын ордун толтурууда укуктук негиздердин дал келбестиги же жоктугу 752,6 миң сом.
• Бюджеттен каражаттарды берүү тартибин бузуу 155,0 миң сом.
• Бюджеттердин каражаттарын максатсыз пайдалануу 1086,8 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш 201,2 миң сом.
• Капиталдык салымдарга жана курулуш иштерин аткарууга бюджеттик каражаттарды пайдалануудагы бузуулар 1246,0 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш.
• Милдеттенмелерди кабыл алуу жана тастыктоо жана бекитилген көрсөткүчтөрдөн ашыкча чыгымдоо (ченемден ашыкча жана тастыкталбаган чыгымдар) 10588,9 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиштүүсү 867,3 миң сом.
• Бюджеттик каражаттардын сакталышын жана кайтарылышын камсыз кылбоо 776,6 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш.
• Мүлктүн сакталышын камсыз кылбоо 390397,5 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 92821,0 миң сом.
• Мүлктү пайдалануудагы бузуулар 44803,2 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 55,0 миң сом.
• Мүлктү пайдалануудагы башка бузуулар 6014,5 миң сом, анын ичинде:
• Бухгалтердик эсеп жөнүндө ченемдик укуктук актылардын бузулушу 332253,1 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 331786,5 миң сом.

Мындан тышкары, 1 (бир) бюджеттик классификациялоо коддордун колдонууну бузуу менен, бюджеттик каражаттарды ведомстволук бөлүштүрүүчүлөр жана алуучулар тарабынан бюджеттик каражаттарды бөлүү жана багыттоо. 2 (эки) мүлктүн сакталышын камсыз кылбоо боюнча жол-жоболук бузуулар, 1 (бир) мүлктү пайдалануудагы бузуулар; 1 (бир) мүлктү пайдалануудагы башка бузуулар;   10 (он ) бухгалтердик эсеп жөнүндө ченемдик укуктук актыларын бузуулар; 5 (беш) эсеп жана отчеттуулук тартибинин жана башка  бузуулары жана 6 (алты) мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү башка бузуулар, 1 (бир) Билим берүү бөлүгүндө мыйзам ченемдерин жол-жоболук бузуулар, 11 (он бир) башка жол жоболук бузуулар аныкталган.

Төмөнкүлөр  Ысык-Көл областтык прокуратурасына укуктук баа берүү үчүн сунушталган:

- Балыкчы шаарынын мэриясынын алдындагы “Мүлк” муниципалдык ишканасындагы жетекчилери алмашкан учурда иш-кагаздарды өткөрүп берүү жана кабыл алуу актысы түзүлгөн эместиги боюнча. О.э. ишкананын мурунку башкы эсепчиси Э.Д.Карагулованын жазган түшүндүрмө катына ылайык, мурдагы башкы эсепчи Г.Э.Токтоназарова  кызматтан бошогон учурда эмгек акыга тиешелүү иш-кагаздарын атайылап өчүрүп жок кылгандыгы боюнча;

- Балыкчы шаардык дене тарбия жана спорт бөлүмүндөгү эсеп берме жактардын эсебинен жалпы 776,6 миң сом тастыктоочу иш кагаздары жок чыгышталгандыгы боюнча;

- "Автобекет " муниципалдык ишканасында 2025-жылдын 1-январынан  тартып  31-декабрына  чейинки  мезгил  аралыгына  карата бюджеттин  аткарылышына жана ишине жүргүзүлгөн шайкештик аудиттин  материалдары. 

Аудиттин материалдары Балыкчы шаардык мэриясынын жетекчилигинин, мекемелердин, Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин Балыкчы башкармалыгынын башчысынын, мекемелердин, ишканалардын башчыларынын жана финансы кызматкерлеринин катышуусу менен аймактык бөлүмдүн отурумунда каралган.  

Жүргүзүлгөн аудиттин жыйынтыгы боюнча Кыргыз Республикасынын Президентинин Ысык-Көл облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлүнө, Балыкчы шаарынын мэрине, шаардык Кеңешке - Отчет; аудит жүргүзүлгөн мекемелерге жана ишканага аныкталган каржы бузууларды жана кемчиликтерди жоюу боюнча Жазма буйруктар, Сунуштар жөнөтүлдү.

Эсептөө палатасы 2025-жылдагы республикалык бюджеттин аткарылышы боюнча аудитордук корутундуну чыгарды

Эсептөө палатасы 2025-жылга карата республикалык бюджеттин аткарылышына жүргүзүлгөн аудиттин жыйынтыгын чыгарды. Анализдин алкагында бюджеттик тартипти чыңдоо, финансылык отчеттуулукту жакшыртуу жана санариптик тутумдарды толук киргизүү багытында аткарыла турган иштер белгиленди. Алсак, борборлоштурулган бухгалтердик эсептин автоматташтырылган маалыматтык тутумуна азырынча мекемелердин 71 пайызы гана өткөнү көрсөтүлүп, бул процессти аягына чыгаруу зарылдыгы айтылды.

Текшерүүнүн жүрүшүндө бюджеттин киреше бөлүгүн оптималдаштыруу жана ички резервдерди натыйжалуу пайдалануу мүмкүнчүлүктөрү бааланды. Тоо-кен тармагындагы салыктык мыйзамдарды андан ары өркүндөтүү, салык ставкаларын өз убагында адаптациялоо жана тармактык ишканалардан түшкөн милдеттүү төлөмдөрдү бюджетке толук багыттоо аркылуу мамлекеттик казынага кошумча кирешелерди тартуу потенциалы бар экени белгиленди.

Мамлекеттик карыз саясатын жана финансылык активдерди башкарууну андан ары өркүндөтүү көрсөтүлдү. Анализдин жыйынтыгында финансылык милдеттенмелерди оптималдаштыруу, баалуу кагаздарды чыгарууда бюджеттик чыгымдарды азайтуу, ошондой эле мамлекеттик акциялар пакеттерин эсепке алуу процессин толук иреттештирүү зарылдыгы белгиленди. Мындан сырткары, аудиттин жүрүшүндө мурдагы мезгилдерге тиешелүү бир катар карыздар такталып, тиешелүү баланска калыбына келтирилди.

Финансылык тартипти чыңдоо максатында капиталдык салымдарды жана бюджеттик кредиттерди бөлүүдө Казыналык тутумдун ролун жогорулатуу, ошондой эле мамлекеттик колдоо чараларынын негиздүүлүгүн кошумча талдоо зарылдыгы аныкталды. Мамлекеттик органдарда кассалык пландоону тактоо, бөлүнгөн каражаттарды, анын ичинде социалдык корголгон беренелерди толук жана натыйжалуу өздөштүрүү милдеттери катталды.

Эсептөө палатасы аныкталган мүчүлүштүктөрдү четтетүү, бюджеттик мыйзамдарды сактоо жана мамлекеттик каражаттарды пайдалануунун ачыктыгын жогорулатуу максатында Министрлер Кабинетине, Финансы министрлигине жана мамлекеттик органдарга тиешелүү жазма буйрук жана сунуштамаларды жөнөттү.