Эсептөө палатасы Балыкчы шаарынын бюджетине аудит жүргүздү

Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын Ысык-Көл жана Нарын областтары боюнча аймактык бөлүмү тарабынан аудитордук иш планына ылайык,  Ысык-Көл областынын  Балыкчы  шаарында 2024-жылдын 1-январынан тартып 2025-жылдын 31-декабрына чейинки мезгил аралыгына карата жергиликтүү бюджеттин түзүлүшүнө, аткарылышына жана ишине шайкештик аудит жүргүзүлгөн.                                                                                           

Жүргүзүлгөн аудиттин жыйынтыгы менен табылган баардык финансылык бузуулардын жалпы суммасы 826750,0 миң сомду түзгөн, анын ичинде 776576,6 миң сому калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 425128,1 миң сом. Анын ичинен:

• Бюджеттин долбоорун түзүүдөгү жана ал менен бир убакытта түзүлүүчү документтерди түзүүдөгү бузуулар 28485,1 миң сом.
• Бюджетти түзүү менен байланышкан жана башка бузуулар 4159,0 миң сом.
• Бюджетке каражаттардын жеткире түшпөй калышына  алып келген мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, уюмдардын, мекемелердин иш-аракеттери 800,0 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш.
• Бюджетке каражаттардын келип түшүүсүн камсыздоо жана кайтаруу боюнча көрүлбөгөн чаралар 3692,4 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш.
• Кыргыз Республикасынын бюджеттик тутумунун тиешелүү бюджетине каражаттардын чегерилбеши 1539,3 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 465,6 миң сом.
• Бюджеттерге каражаттарды алууда жана бюджеттерден каражаттардын ордун толтурууда укуктук негиздердин дал келбестиги же жоктугу 752,6 миң сом.
• Бюджеттен каражаттарды берүү тартибин бузуу 155,0 миң сом.
• Бюджеттердин каражаттарын максатсыз пайдалануу 1086,8 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш 201,2 миң сом.
• Капиталдык салымдарга жана курулуш иштерин аткарууга бюджеттик каражаттарды пайдалануудагы бузуулар 1246,0 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш.
• Милдеттенмелерди кабыл алуу жана тастыктоо жана бекитилген көрсөткүчтөрдөн ашыкча чыгымдоо (ченемден ашыкча жана тастыкталбаган чыгымдар) 10588,9 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиштүүсү 867,3 миң сом.
• Бюджеттик каражаттардын сакталышын жана кайтарылышын камсыз кылбоо 776,6 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш.
• Мүлктүн сакталышын камсыз кылбоо 390397,5 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 92821,0 миң сом.
• Мүлктү пайдалануудагы бузуулар 44803,2 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 55,0 миң сом.
• Мүлктү пайдалануудагы башка бузуулар 6014,5 миң сом, анын ичинде:
• Бухгалтердик эсеп жөнүндө ченемдик укуктук актылардын бузулушу 332253,1 миң сом, калыбына келтирүүгө тийиш, калыбына келтирилгени 331786,5 миң сом.

Мындан тышкары, 1 (бир) бюджеттик классификациялоо коддордун колдонууну бузуу менен, бюджеттик каражаттарды ведомстволук бөлүштүрүүчүлөр жана алуучулар тарабынан бюджеттик каражаттарды бөлүү жана багыттоо. 2 (эки) мүлктүн сакталышын камсыз кылбоо боюнча жол-жоболук бузуулар, 1 (бир) мүлктү пайдалануудагы бузуулар; 1 (бир) мүлктү пайдалануудагы башка бузуулар;   10 (он ) бухгалтердик эсеп жөнүндө ченемдик укуктук актыларын бузуулар; 5 (беш) эсеп жана отчеттуулук тартибинин жана башка  бузуулары жана 6 (алты) мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү башка бузуулар, 1 (бир) Билим берүү бөлүгүндө мыйзам ченемдерин жол-жоболук бузуулар, 11 (он бир) башка жол жоболук бузуулар аныкталган.

Төмөнкүлөр  Ысык-Көл областтык прокуратурасына укуктук баа берүү үчүн сунушталган:

- Балыкчы шаарынын мэриясынын алдындагы “Мүлк” муниципалдык ишканасындагы жетекчилери алмашкан учурда иш-кагаздарды өткөрүп берүү жана кабыл алуу актысы түзүлгөн эместиги боюнча. О.э. ишкананын мурунку башкы эсепчиси Э.Д.Карагулованын жазган түшүндүрмө катына ылайык, мурдагы башкы эсепчи Г.Э.Токтоназарова  кызматтан бошогон учурда эмгек акыга тиешелүү иш-кагаздарын атайылап өчүрүп жок кылгандыгы боюнча;

- Балыкчы шаардык дене тарбия жана спорт бөлүмүндөгү эсеп берме жактардын эсебинен жалпы 776,6 миң сом тастыктоочу иш кагаздары жок чыгышталгандыгы боюнча;

- "Автобекет " муниципалдык ишканасында 2025-жылдын 1-январынан  тартып  31-декабрына  чейинки  мезгил  аралыгына  карата бюджеттин  аткарылышына жана ишине жүргүзүлгөн шайкештик аудиттин  материалдары. 

Аудиттин материалдары Балыкчы шаардык мэриясынын жетекчилигинин, мекемелердин, Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин Балыкчы башкармалыгынын башчысынын, мекемелердин, ишканалардын башчыларынын жана финансы кызматкерлеринин катышуусу менен аймактык бөлүмдүн отурумунда каралган.  

Жүргүзүлгөн аудиттин жыйынтыгы боюнча Кыргыз Республикасынын Президентинин Ысык-Көл облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлүнө, Балыкчы шаарынын мэрине, шаардык Кеңешке - Отчет; аудит жүргүзүлгөн мекемелерге жана ишканага аныкталган каржы бузууларды жана кемчиликтерди жоюу боюнча Жазма буйруктар, Сунуштар жөнөтүлдү.

Эсептөө палатасы 2025-жылдагы республикалык бюджеттин аткарылышы боюнча аудитордук корутундуну чыгарды

Эсептөө палатасы 2025-жылга карата республикалык бюджеттин аткарылышына жүргүзүлгөн аудиттин жыйынтыгын чыгарды. Анализдин алкагында бюджеттик тартипти чыңдоо, финансылык отчеттуулукту жакшыртуу жана санариптик тутумдарды толук киргизүү багытында аткарыла турган иштер белгиленди. Алсак, борборлоштурулган бухгалтердик эсептин автоматташтырылган маалыматтык тутумуна азырынча мекемелердин 71 пайызы гана өткөнү көрсөтүлүп, бул процессти аягына чыгаруу зарылдыгы айтылды.

Текшерүүнүн жүрүшүндө бюджеттин киреше бөлүгүн оптималдаштыруу жана ички резервдерди натыйжалуу пайдалануу мүмкүнчүлүктөрү бааланды. Тоо-кен тармагындагы салыктык мыйзамдарды андан ары өркүндөтүү, салык ставкаларын өз убагында адаптациялоо жана тармактык ишканалардан түшкөн милдеттүү төлөмдөрдү бюджетке толук багыттоо аркылуу мамлекеттик казынага кошумча кирешелерди тартуу потенциалы бар экени белгиленди.

Мамлекеттик карыз саясатын жана финансылык активдерди башкарууну андан ары өркүндөтүү көрсөтүлдү. Анализдин жыйынтыгында финансылык милдеттенмелерди оптималдаштыруу, баалуу кагаздарды чыгарууда бюджеттик чыгымдарды азайтуу, ошондой эле мамлекеттик акциялар пакеттерин эсепке алуу процессин толук иреттештирүү зарылдыгы белгиленди. Мындан сырткары, аудиттин жүрүшүндө мурдагы мезгилдерге тиешелүү бир катар карыздар такталып, тиешелүү баланска калыбына келтирилди.

Финансылык тартипти чыңдоо максатында капиталдык салымдарды жана бюджеттик кредиттерди бөлүүдө Казыналык тутумдун ролун жогорулатуу, ошондой эле мамлекеттик колдоо чараларынын негиздүүлүгүн кошумча талдоо зарылдыгы аныкталды. Мамлекеттик органдарда кассалык пландоону тактоо, бөлүнгөн каражаттарды, анын ичинде социалдык корголгон беренелерди толук жана натыйжалуу өздөштүрүү милдеттери катталды.

Эсептөө палатасы аныкталган мүчүлүштүктөрдү четтетүү, бюджеттик мыйзамдарды сактоо жана мамлекеттик каражаттарды пайдалануунун ачыктыгын жогорулатуу максатында Министрлер Кабинетине, Финансы министрлигине жана мамлекеттик органдарга тиешелүү жазма буйрук жана сунуштамаларды жөнөттү.

Финансы министрлигинин тутумунда 2025-жылга карата бюджеттин аткарылышына жүргүзүлгөн шайкештик аудитинин жыйынтыгы

Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасы Финансы министрлигинин борбордук аппаратында, анын түзүмдүк жана ведомстволук бөлүнүштөрүндө, ага караштуу кызматтарында жана мекемелеринде 2025-жылдын 1-январынан 31-декабрына чейинки мезгил аралыгына карата бюджеттин аткарылышына шайкештик аудитин жүргүзүүнү аяктады.  
​Текшерүүнүн жыйынтыгында жалпы суммасы 110 181,6 миң сомду түзгөн финансылык бузуулар жана кемчиликтер аныкталды. Аудиттик иш-чаралардын жана көрүлгөн чаралардын натыйжасында калыбына келтирилүүгө тийиш болгон 26 797,6 миң сомдун 10 115,9 миң сому бюджетке кайтарылды.  
​Аудиттин жүрүшүндө тиешелүү бюджетке каражаттарды чегерүүдө 9 712,1 миң сом, ал эми бюджеттик каражаттарды башкы бөлүштүрүүчүлөр тарабынан белгиленген ченемдерден ашыкча негизсиз бөлүштүрүүдө 1 096,3 миң сом өлчөмүндөгү бузуулар белгиленген.

Ошондой эле башка булактардын эсебинен жүзөгө ашырылуучу чыгымдарды бюджеттик каражаттардан төлөө боюнча 485,3 миң сомдук мыйзам бузуу аныкталып, анын ичинен калыбына келтирилүүгө тийиш болгон 80,0 миң сом кайтарылган эмес. Капиталдык салымдарга бюджеттик каражаттарды пайдалануудагы жана курулуш иштерин аткаруудагы бузуулар 2 103,3 миң сомду түзүп, анын 317,2 миң сому бюджетке калыбына келтирилди.  
​Мындан тышкары, милдеттенмелерди кабыл алуу, тастыктоо жана бекитилген көрсөткүчтөрдөн ашыкча чыгымдоо боюнча 80 835,2 миң сом өлчөмүндөгү ири бузуу катталып, анын ичинен 5 110,4 миң сому калыбына келтирилүүгө тийиш болсо, иш жүзүндө 90,8 миң сому кайтарылды. Ссудалык жана кредиттик каражаттарды берүүдөгү жана пайдалануудагы 2 826,8 миң сомдук бузуулар толугу менен бюджетке кайтарылды. Бухгалтердик эсеп жүргүзүү боюнча ченемдик укуктук актылардын талаптарын бузуу 11 574,6 миң сомду түзүп, калыбына келтирилүүгө тийиш болгон 6 965,0 миң сомдун 6 881,1 миң сому калыбына келтирилди. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү жана башка бузуулардын суммасы 1 548,0 миң сомду түздү.  
​Аудиттин жыйынтыгы боюнча Эсептөө палатасы тарабынан Финансы министрлигинин борбордук аппаратына, анын түзүмдүк жана ведомстволук бөлүнүштөрүнө, караштуу кызматтарына жана мекемелерине аныкталган мыйзам бузууларды толугу менен четтетүү, калган карыздарды бюджетке өндүрүү жана финансылык тартипти чыңдоо багытында милдеттүү түрдө аткарылуучу жазма буйруктар жана сунуштамалар жөнөтүлдү.  

IDI Регионалдык семинарынын жыйынтыгы 

2026-жылдын 4-6-августунда Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын окуу борборунун базасында “Практика жүзүндө аудиттин сапатын чыңдоо – финансылык аудитте жана натыйжалуулук аудитинде ISSAI стандарттарын натыйжалуу колдонуу” темасындагы регионалдык семинар болуп өттү. Семинар ИНТОСАИ Өнүктүрүү демилгесинин (INTOSAI Development Initiative – IDI) колдоосу менен уюштурулду.

Аталган иш-чара Борбордук Азиянын аудиттин жогорку органдарынын отчеттуулук боюнча демилгесинин – CASAI (Central Asia Supreme Audit Institutions Accountability Initiative) долбоорунун алкагында, Азербайжан, Грузия, Казакстан, Кытай, Польша, Тажикстан жана Кыргызстандын аудиттин жогорку органдарынын (АЖО) өкүлдөрүн бириктирүү менен, алардын катышуусунда болуп өттү.

Семинардын жүрүшүндө катышуучулар аудиттин эл аралык стандарттарын (ISSAI) колдонуу боюнча билимдерин тереңдетүү жана практикалык көндүмдөрүн өркүндөтүү, ISSAI 140 “АЖОдогу сапатты башкаруу” стандартына ылайык аудиттин сапатын башкаруу практикасын жакшыртуу, ошондой эле кесиптик кызматташтыкты чыңдоо жана тажрыйба алмашуу маселелерин талкуулашты.

Азербайжан, Грузия, Казакстан, Кытай жана Польшанын АЖО өкүлдөрү аудиттин сапатын камсыздоонун институтционалдык механизми, ошондой эле финансылык аудитте жана натыйжалуулук аудитинде аудиттин сапаты боюнча потенциалды жогорулатуу багытындагы өз тажрыйбалары менен презентация аркылуу бөлүшүштү.

Семинардын жыйынтыгында катышуучулар ISSAI 140 стандарты, аудиттин жогорку органдарына аудиттин бардык түрлөрүнүн сапатын башкаруу үчүн ишенимдүү системалык негиз түзүүгө жардам берет деген бир пикирге келишти. ISSAI 140 стандарты жогорку кесипкөйлүктү арттырып, аудит отчетторуна болгон ишенимди бекемдейт.