Эсептөө палатасы 2025-жылдагы республикалык бюджеттин аткарылышы боюнча аудитордук корутундуну чыгарды

Эсептөө палатасы 2025-жылга карата республикалык бюджеттин аткарылышына жүргүзүлгөн аудиттин жыйынтыгын чыгарды. Анализдин алкагында бюджеттик тартипти чыңдоо, финансылык отчеттуулукту жакшыртуу жана санариптик тутумдарды толук киргизүү багытында аткарыла турган иштер белгиленди. Алсак, борборлоштурулган бухгалтердик эсептин автоматташтырылган маалыматтык тутумуна азырынча мекемелердин 71 пайызы гана өткөнү көрсөтүлүп, бул процессти аягына чыгаруу зарылдыгы айтылды.

Текшерүүнүн жүрүшүндө бюджеттин киреше бөлүгүн оптималдаштыруу жана ички резервдерди натыйжалуу пайдалануу мүмкүнчүлүктөрү бааланды. Тоо-кен тармагындагы салыктык мыйзамдарды андан ары өркүндөтүү, салык ставкаларын өз убагында адаптациялоо жана тармактык ишканалардан түшкөн милдеттүү төлөмдөрдү бюджетке толук багыттоо аркылуу мамлекеттик казынага кошумча кирешелерди тартуу потенциалы бар экени белгиленди.

Мамлекеттик карыз саясатын жана финансылык активдерди башкарууну андан ары өркүндөтүү көрсөтүлдү. Анализдин жыйынтыгында финансылык милдеттенмелерди оптималдаштыруу, баалуу кагаздарды чыгарууда бюджеттик чыгымдарды азайтуу, ошондой эле мамлекеттик акциялар пакеттерин эсепке алуу процессин толук иреттештирүү зарылдыгы белгиленди. Мындан сырткары, аудиттин жүрүшүндө мурдагы мезгилдерге тиешелүү бир катар карыздар такталып, тиешелүү баланска калыбына келтирилди.

Финансылык тартипти чыңдоо максатында капиталдык салымдарды жана бюджеттик кредиттерди бөлүүдө Казыналык тутумдун ролун жогорулатуу, ошондой эле мамлекеттик колдоо чараларынын негиздүүлүгүн кошумча талдоо зарылдыгы аныкталды. Мамлекеттик органдарда кассалык пландоону тактоо, бөлүнгөн каражаттарды, анын ичинде социалдык корголгон беренелерди толук жана натыйжалуу өздөштүрүү милдеттери катталды.

Эсептөө палатасы аныкталган мүчүлүштүктөрдү четтетүү, бюджеттик мыйзамдарды сактоо жана мамлекеттик каражаттарды пайдалануунун ачыктыгын жогорулатуу максатында Министрлер Кабинетине, Финансы министрлигине жана мамлекеттик органдарга тиешелүү жазма буйрук жана сунуштамаларды жөнөттү.

Финансы министрлигинин тутумунда 2025-жылга карата бюджеттин аткарылышына жүргүзүлгөн шайкештик аудитинин жыйынтыгы

Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасы Финансы министрлигинин борбордук аппаратында, анын түзүмдүк жана ведомстволук бөлүнүштөрүндө, ага караштуу кызматтарында жана мекемелеринде 2025-жылдын 1-январынан 31-декабрына чейинки мезгил аралыгына карата бюджеттин аткарылышына шайкештик аудитин жүргүзүүнү аяктады.  
​Текшерүүнүн жыйынтыгында жалпы суммасы 110 181,6 миң сомду түзгөн финансылык бузуулар жана кемчиликтер аныкталды. Аудиттик иш-чаралардын жана көрүлгөн чаралардын натыйжасында калыбына келтирилүүгө тийиш болгон 26 797,6 миң сомдун 10 115,9 миң сому бюджетке кайтарылды.  
​Аудиттин жүрүшүндө тиешелүү бюджетке каражаттарды чегерүүдө 9 712,1 миң сом, ал эми бюджеттик каражаттарды башкы бөлүштүрүүчүлөр тарабынан белгиленген ченемдерден ашыкча негизсиз бөлүштүрүүдө 1 096,3 миң сом өлчөмүндөгү бузуулар белгиленген.

Ошондой эле башка булактардын эсебинен жүзөгө ашырылуучу чыгымдарды бюджеттик каражаттардан төлөө боюнча 485,3 миң сомдук мыйзам бузуу аныкталып, анын ичинен калыбына келтирилүүгө тийиш болгон 80,0 миң сом кайтарылган эмес. Капиталдык салымдарга бюджеттик каражаттарды пайдалануудагы жана курулуш иштерин аткаруудагы бузуулар 2 103,3 миң сомду түзүп, анын 317,2 миң сому бюджетке калыбына келтирилди.  
​Мындан тышкары, милдеттенмелерди кабыл алуу, тастыктоо жана бекитилген көрсөткүчтөрдөн ашыкча чыгымдоо боюнча 80 835,2 миң сом өлчөмүндөгү ири бузуу катталып, анын ичинен 5 110,4 миң сому калыбына келтирилүүгө тийиш болсо, иш жүзүндө 90,8 миң сому кайтарылды. Ссудалык жана кредиттик каражаттарды берүүдөгү жана пайдалануудагы 2 826,8 миң сомдук бузуулар толугу менен бюджетке кайтарылды. Бухгалтердик эсеп жүргүзүү боюнча ченемдик укуктук актылардын талаптарын бузуу 11 574,6 миң сомду түзүп, калыбына келтирилүүгө тийиш болгон 6 965,0 миң сомдун 6 881,1 миң сому калыбына келтирилди. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү жана башка бузуулардын суммасы 1 548,0 миң сомду түздү.  
​Аудиттин жыйынтыгы боюнча Эсептөө палатасы тарабынан Финансы министрлигинин борбордук аппаратына, анын түзүмдүк жана ведомстволук бөлүнүштөрүнө, караштуу кызматтарына жана мекемелерине аныкталган мыйзам бузууларды толугу менен четтетүү, калган карыздарды бюджетке өндүрүү жана финансылык тартипти чыңдоо багытында милдеттүү түрдө аткарылуучу жазма буйруктар жана сунуштамалар жөнөтүлдү.  

IDI Регионалдык семинарынын жыйынтыгы 

2026-жылдын 4-6-августунда Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын окуу борборунун базасында “Практика жүзүндө аудиттин сапатын чыңдоо – финансылык аудитте жана натыйжалуулук аудитинде ISSAI стандарттарын натыйжалуу колдонуу” темасындагы регионалдык семинар болуп өттү. Семинар ИНТОСАИ Өнүктүрүү демилгесинин (INTOSAI Development Initiative – IDI) колдоосу менен уюштурулду.

Аталган иш-чара Борбордук Азиянын аудиттин жогорку органдарынын отчеттуулук боюнча демилгесинин – CASAI (Central Asia Supreme Audit Institutions Accountability Initiative) долбоорунун алкагында, Азербайжан, Грузия, Казакстан, Кытай, Польша, Тажикстан жана Кыргызстандын аудиттин жогорку органдарынын (АЖО) өкүлдөрүн бириктирүү менен, алардын катышуусунда болуп өттү.

Семинардын жүрүшүндө катышуучулар аудиттин эл аралык стандарттарын (ISSAI) колдонуу боюнча билимдерин тереңдетүү жана практикалык көндүмдөрүн өркүндөтүү, ISSAI 140 “АЖОдогу сапатты башкаруу” стандартына ылайык аудиттин сапатын башкаруу практикасын жакшыртуу, ошондой эле кесиптик кызматташтыкты чыңдоо жана тажрыйба алмашуу маселелерин талкуулашты.

Азербайжан, Грузия, Казакстан, Кытай жана Польшанын АЖО өкүлдөрү аудиттин сапатын камсыздоонун институтционалдык механизми, ошондой эле финансылык аудитте жана натыйжалуулук аудитинде аудиттин сапаты боюнча потенциалды жогорулатуу багытындагы өз тажрыйбалары менен презентация аркылуу бөлүшүштү.

Семинардын жыйынтыгында катышуучулар ISSAI 140 стандарты, аудиттин жогорку органдарына аудиттин бардык түрлөрүнүн сапатын башкаруу үчүн ишенимдүү системалык негиз түзүүгө жардам берет деген бир пикирге келишти. ISSAI 140 стандарты жогорку кесипкөйлүктү арттырып, аудит отчетторуна болгон ишенимди бекемдейт.

Эсептөө палатасынын Кеңешинин кезектеги жыйыны болуп өттү

Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын Кеңешинин кезектеги жыйыны болуп өтүп, анын күн тартибине бир катар маанилүү маселелер каралды. Жыйындын башында Эсептөө палатасынын кызмат орундарына жаңы дайындалган мамлекеттик инспектордун ант берүү аземи болуп өттү. Мындан сырткары, кеңешменин жүрүшүндө аудитор Алимжан Байгазаков 
Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинде, анын түзүмдүк жана ведомстволук бөлүнүштөрүндө, ага караштуу кызматтарда жана мекемелерде 2025-жылдын 1-январынан тартып 31-декабрына чейинки мезгил аралыгына карата бюджеттин аткарылышына жүргүзүлгөн шайкештик аудити жөнүндө маалымат берди
Жыйындын жыйынтыгы боюнча тиешелүү чечимдер кабыл алынды.